AY HATIRLAYINCA KALP KONUŞUR YENGEÇ BURCU – MARİFETNAME’ DEN HAFIZA VE RAHMET MENZİLİ

Bazı menziller insana yeni bir bilgi öğretmez, çok eski bir şeyi hatırlatır. Erzurumlu İbrahim Hakkı’nın Marifetname’sini her okuyuşumda bunu daha derinden hissediyor ve sizlere de anlatmaya çalışıyorum. Burçlar gökyüzünün matematiğinden önce insan ruhunun hafızasını anlatıyor sanki. Her biri yaradılışın başka bir sırrını usulca aralıyor. Kimi, insana yürümeyi öğretiyor, kimi beklemeyi, kimi düşünmeyi… Yengeç burcu ise bana göre bunların hiçbirini doğrudan öğretmiyor. O, insanı kendi kalbinin eşiğine getiriyor. Çünkü insanın en eski bilgisi zihninde değil kalbindedir. Koç’ta iradenin ateşiyle ayağa kalkmış, Boğa’da toprağın sükûnetiyle kök salmış, İkizler’ de kelimenin rüzgârına kapılarak düşüncenin sonsuz ihtimalleri arasında dolaşmıştık. Şimdi ise bütün o hareket yavaşlıyor. Zihin geri çekiliyor. Kelimeler azalıyor. İçeride uzun zamandır bekleyen başka bir ses duyulmaya başlıyor. İşte Yengeç menzili tam da bu sessizliğin başladığı yerdir. İnsanın kendisiyle yaptığı en hakiki konuşmalar çoğu zaman hiç ses çıkarmaz. Erzurumlu İbrahim Hakkı’nın insan tasavvuru yalnız bedenle sınırlı değildir. O, insanı “âlem-i suğrâ” yani küçük kâinat olarak tarif eder. “İnsan âlem-i suğrâdır; âlem-i kübrâda ne varsa onda dahi vardır.” Erzurumlu İbrahim Hakkı, Marifetname Bu cümleyi ilk okuduğumda yalnızca tasavvufî bir benzetme gibi görmüştüm. Sonra zaman geçtikçe başka kapılar açıldı önümde. Eğer insan küçük bir âlemse yalnız kendi ömrünü değil, kendisinden önce akan hayatların izlerini de taşıyor olmalıydı. Çünkü hiçbir nehir kaynağından bağımsız akmaz. Bugün bilim epigenetikten söz ediyor. Yaşanmış büyük travmaların, uzun süren korkuların, açlığın, savaşın ve derin acıların yalnızca hatıralarda değil nesiller boyunca aktarılan biyolojik izlerde de yaşamaya devam edebileceğini anlatıyor. İnsan bazen kendi yaşamadığı bir korkuyla dünyaya geliyor. Açıklayamadığı bir kaygı, sebebini bilmediği bir aidiyet duygusu ya da hiç tanımadığı insanlara karşı hissettiği yakınlık… Bilim bunu genetik hafızanın diliyle açıklıyor. Kadim irfan ise aynı hakikati asırlar önce bambaşka bir lisanda söylemişti. İnsan, yalnız kendinden ibaret değildir. İşte bu yüzden Yengeç burcunu düşündüğümde aklıma ilk gelen kelime “geçmiş” olmuyor. Hatıra oluyor. Çünkü geçmiş, zamandır. Hatıra ise hâlâ yaşayan zamandır. İnsan bazı olayları unutur fakat o olayların ruhunda bıraktığı izi unutamaz. Çocukluğunda duyduğu bir ses, annesinin bakışı, babasının suskunluğu, evindeki huzur ya da huzursuzluk... Bunların hiçbiri yalnızca yaşanıp bitmiş hadiseler değildir. Hepsi insanın iç dünyasında görünmeyen odalar inşa eder. Yıllar sonra bambaşka bir şehirde yaşarken bile o odaların kapısı ansızın açılabilir. Bir koku, bir melodi, bir yağmur sesi… Kalp, zamanı zihinden daha farklı saklar. Marifetname’de Yengeç burcu su tabiatından kabul edilir. Su, yaratılışın en büyük sırlarından biridir. Dokunduğu şeyi zorlamaz, içine alır. Sert görünen kayaları bile kuvvetle değil süreklilikle şekillendirir. Yüzeyi sessizdir, derinliği ise çoğu zaman görünmez. Kalp de böyledir. İnsan çoğu zaman zihniyle yaşadığını zanneder oysa hayatına yön veren nice karar yıllar önce kalbine düşmüş bir duygunun yankısından ibarettir. Belki de bu yüzden Yengeç burcu anne rahmini hatırlatıyor. İnsanın dünyaya açılan ilk kapısını… Henüz konuşmayı bilmediği hâlde sevildiğini hissettiği ilk zamanı… Güven duygusunun ilk kez mayalandığı o görünmez iklimi… Tasavvufta “rahmet” ile “rahim” kelimelerinin aynı kökten gelmesi boşuna değildir. İnsan ilk merhameti rahimde öğrenir. İlk korunmayı orada hisseder. İlk aidiyetini orada yaşar. Sonra bütün ömrü boyunca belki de farkında olmadan o ilk emniyet duygusunu yeniden arar. Yengeç burcunun asıl meselesi de tam olarak budur. Ev! Fakat duvarlardan oluşan bir ev değil. İnsanın içinde kendini emniyette hissettiği yer. Bu yüzden Yengeç insanı bazen bir mekâna değil bir hatıraya bağlı yaşar. Çünkü onun için aidiyet adresle ölçülmez. Kalbin tanıdığı bir hissin içinde saklıdır. Marifetname’nin satırları arasında dolaşırken anlıyorum ki insanın hakiki evi doğduğu şehir değil ruhunun sükûn bulduğu yerdir. Ne var ki her rahmet kendi imtihanını da beraberinde taşır. Kalp ne kadar derinse, incinme ihtimali de o kadar büyüktür. Yengeç’in en büyük nimeti olan hafıza, gölgeye düştüğünde insanı geçmişin mahkûmu hâline getirebilir. Affedilmeyen her kırgınlık, konuşulmayan her acı, bastırılan her duygu kalbin dibine çöker. Su berrak görünür fakat dipte biriken tortu ilk sarsıntıda yeniden yüzeye çıkar. İşte bu yüzden bazı insanlar bugünü yaşamaz yıllar önce yaşadıkları bir cümlenin içinde yaşamaya devam ederler. Kader sandıkları şeyin aslında bırakamadıkları bir hatıra olduğunu fark edemezler. Yengeç burcunun en büyük öğretisi tam burada başlar. Kalp, taşıdığı her şeyi kader sanmamalıdır…Kalp, taşıdığı her şeyi kader sanmamalıdır. Çünkü insan bazen kendisine ait olmayan yükleri de ömrünün vazgeçilmez bir parçası zanneder. Oysa yükün uzun yıllar taşınmış olması onun bize ait olduğu anlamına gelmez. Marifetname’ nin satırlarında sıkça rastladığımız nefis terbiyesi ve kalbin tasfiyesi meselesi bana göre yalnız bugünün öfkelerinden arınmak değildir. Nesiller boyunca taşınan kırgınlıkları da rahmetle çözebilmektir. Kalbin temizlenmesi hafızanın silinmesi değil hafızanın hükmünün sona ermesidir. Yengeç burcunun en parlak tarafı merhamettir. Merhamet çoğu zaman acımakla karıştırılır. Oysa acımak yukarıdan bakar, merhamet ise yanına oturur. Acımak mesafe koyar, merhamet mesafeyi kaldırır. Acımak yarayı seyretmektir, merhamet yaraya el olmaktır. Acımak gözden doğar, merhamet kalpten. Acımak geçici bir histir, merhametin Hakk’ın kuldaki tecellisidir. Bu yüzden Yengeç’in sevgisi büyük cümleler kurmaz. Sessizce bekler. Yorulanın yükünü fark eder. Açılan yarayı görür. İnsanların söylemediklerini işitir. Kalbi, başkasının acısına yabancı kalamaz. Çünkü onun tabiatında ayırmak değil, sarmak vardır. Ne var ki aynı merhamet, yönünü kaybettiğinde insanı kendi hakikatinden de uzaklaştırabilir. Herkesi iyileştirmeye çalışan kişi kendi yarasını unutabilir. Her yükü omuzlayan bir gün kendi omurgasının kırıldığını fark etmeyebilir. Yengeç’in gölgesi de burada belirir. Korumak isterken kontrol etmeye, sahip çıkmak isterken sahip olmaya, fedakârlık etmek isterken kendini tüketmeye başlayabilir. Dışarıdan bakıldığında sevgi gibi görünen bazı davranışlar aslında kaybetme korkusunun sessiz bir ifadesidir. Çünkü korku, sevginin dilini öğrendiğinde kendini şefkat gibi gösterebilir. Marifetname’nin insana öğrettiği en ince hakikatlerden biri de; her güzel sıfat, ölçüsünü kaybettiğinde gölgesini doğurur. Cesaret taşkınlığa, sabır atalete, merhamet bağımlılığa dönüşebilir. Hikmet ise bu sınırı görebilmektir. Yengeç’in aşkı da bu yüzden derindir. Onun sevgisi ateş gibi bir anda parlayıp sönmez, su gibi yavaş yavaş içine işler. Sevdiği insanı yalnız bugünüyle değil geçmişiyle de kabul etmek ister. Birlikte yaşanacak yarınlardan önce birlikte korunacak bir yuva hayal eder. Onun için aşk, iki insanın birbirine bakması değil birbirine sığınabilmesidir. Fakat sevgi korkuyla karıştığında kalp daralmaya başlar. Kaybetme ihtimali büyüdükçe insan sevgiyi tutmaya çalışır. Oysa su avuçta tutulmaz. Sıkıldıkça parmakların arasından çekilip gider. Sevgi de böyledir. Güvenle beslendiğinde çoğalır korkuyla tutulduğunda eksilir. Belki de bu yüzden Yengeç menzili bana şu soruyu sorduruyor: İnsan gerçekten kimi korumaya çalışıyor? Sevdiğini mi, yoksa kaybetmekten korktuğu kendini mi? Bugün modern dünyanın en büyük yoksulluğu bana göre bilgi eksikliği değil emniyet eksikliğidir. İnsan hiç olmadığı kadar iletişim kuruyor, buna rağmen hiç olmadığı kadar yalnız hissediyor. Evler büyüyor, yuvalar küçülüyor. Aynı çatı altında yaşayan insanlar birbirlerinin kalbine dokunamıyor. Yengeç burcu bize bu çağın unuttuğu şeyi hatırlatıyor. İnsan, önce güvende hissettiği yerde büyür. Bir çocuk nasıl korkunun içinde serpilemezse bir yetişkin de sevgiyi emniyet bulamadığı yerde yaşatamaz. İşte bu yüzden bugün kök çalışmalarına, aile dizimlerine, çocukluk yaralarına ve nesiller arası aktarıma bu kadar ilgi duyuluyor. İnsan geçmişe dönmek istediği için değil geçmişin bugünü yönetmesine razı olmadığı için… Çünkü görülmeyen hiçbir yara iyileşmiyor. Adı konulmayan hiçbir acı çözülmüyor. Rahmet, önce hakikatin görünmesine izin veriyor. Marifetname bana Yengeç burcunu okurken sadece bir burcu anlatmadı. Kalbin nasıl bir emanet taşıdığını anlattı. İnsan doğduğu günden beri yalnız kendi hayatını yaşamıyor. Kendisine verilen sevgiyi de sevgisizliği de bir sonraki nesle aktarma ihtimaliyle yaşıyor. İşte bu yüzden kalbi onarmak yalnız kendimiz için yaptığımız bir iş değildir. Bizden sonra gelecek hayatlar için de bir duadır. Ve belki bütün yolculuk bunun içindir. İnsan, ömrü boyunca çocukluğunu aramaz. Çocukluğunda kaybettiği emniyeti arar. Sonunda anlar ki; Yuva, Taştan yapılmış bir ev değil, Rahmetle genişlemiş bir kalptir. İnsan, kendisini büyüten hatıralarla yaşar, Onları rahmete emanet edebildiğinde olgunlaşır. Çünkü su, aktığı müddetçe temizdir. Kalp de, Affedebildiği kadar. Sevgiyle ve Aşkla Masiva Rukiye OĞUZ, Ezoterik Astrolog