121 NOLU SAROS

121 Numaralı Saros’un Ritmi 121 No’lu Saros’un Gölgesinde: Tutulmalar, Boykot ve Toplumların Uyanışı 121 No’lu Saros’un döngüsü yalnızca gökyüzünde değil, tarihin kırılma anlarında da yankılanır. Tutulmalar, boykotlar ve toplumsal uyanışlar… Hepsi aynı ritmin farklı yansımalarıdır. Gökyüzünden Sokaklara: Tutulmalar, Tarih ve Boykotun Doğuşu Astroloji ile tarih arasındaki ilişki insanlık kadar eskidir. İnsanlık tarihinin büyük bölümünde gökyüzü yalnızca fiziksel bir olgu olarak görülmemiştir. Gökyüzü aynı zamanda zamanı anlamanın, kaderi yorumlamanın ve toplumsal düzeni kavramanın bir yolu olarak kabul edilmiştir. Tarihin ilk kayıtları incelendiğinde gökyüzünün bu anlatıların merkezinde yer aldığı görülür. İlk uygarlıklar gökyüzünü düzenli olarak gözlemleyerek hem takvimler oluşturmuş hem de önemli olayları bu gözlemlerle ilişkilendirmiştir. Özellikle Sümerler ve Babiller gezegenlerin hareketlerini kil tabletler üzerine kaydetmişlerdir. Bu tabletler yalnızca astronomik gözlemler değildir; aynı zamanda tarih metinleridir. Çünkü kralların tahta çıkışı, savaşlar, kuraklıklar ve salgınlar çoğu zaman gökyüzündeki olaylarla birlikte yazılmıştır. Bir tutulma, bir kuyruklu yıldız ya da gezegen kavuşumu çoğu zaman büyük bir değişimin habercisi olarak yorumlanmıştır. Birçok kültürde büyük olaylar gökyüzündeki işaretlerle ilişkilendirilmiştir: • Kuyruklu yıldızlar çoğu zaman savaş veya hükümdar değişimi ile ilişkilendirilirdi. • Tutulmalar krallar için tehlike işareti sayılırdı. • Gezegen döngüleri imparatorlukların yükseliş ve düşüşlerini anlamak için yorumlanırdı. Bu nedenle eski tarih metinlerinde astrolojik işaretler tarih anlatısının ayrılmaz bir parçasıdır. Bir Tutulmanın Tarihe Düşen Gölgesi 17 Şubat’ta gerçekleşen tutulma, her ne kadar takvim yapraklarında geride kalmış olsa da etkisi yalnızca bireysel düzeyde değil, kolektif tarihsel süreçlerde de kendini gösterebilecek bir eşik niteliği taşımaktadır. Bu tutulma 121 Saros serisine aittir. Tutulmalardaki Saros numarası adeta onların kimlik numarası gibidir. Nasıl ki her insanın kendine özgü bir kimlik numarası varsa, Saros numarası da tutulmanın ait olduğu döngüyü, geçmişini ve tekrar ritmini tanımlar. 1800’lü yıllardan 2044 yılına kadar olan döneme baktığımızda 121 numaralı Saros serisine ait 13 tutulma gerçekleşmiş olacaktır. 17 Şubat tutulması bu döngünün 12. halkasını temsil ederken, serinin 13. tutulması 2044 yılında yaşanacaktır. Bu nedenle geçmişte aynı döngüde yaşanan tutulmaların hangi tarihsel süreçlere denk geldiğini incelemek, kolektif hareketlerin ritmini anlamak açısından dikkat çekicidir. 1908: Toplumların Uyanışı Bu döngünün dikkat çekici halkalarından biri 1908 yılıdır. 1908 yılında Osmanlı İmparatorluğu’nda II. Meşrutiyet ilan edilmiştir. Bu dönem yalnızca Osmanlı tarihi için değil, modern toplumsal hareketlerin gelişimi açısından da önemli bir dönüm noktasıdır. Toplumlar bu dönemde monarşilerin ve hanedan yönetimlerinin mutlak otoritesini sorgulamaya başlamış, halk kendi sesinin duyulmasını talep etmiştir. İnsanlar çoğunluk olduklarını ve birlikte hareket ettiklerinde güçlü olabileceklerini fark etmeye başlamıştır. 19. yüzyılın sonu ile 20. yüzyılın başı arasında dünyanın birçok yerinde başkaldırılar, ayaklanmalar ve toplumsal hareketler ortaya çıkmıştır. Modernite öncesi direniş biçimleri zamanla modern toplumsal hareketlere dönüşmüştür. Tam da bu dönemde yeni bir protesto biçimi ortaya çıkar: boykot. Boykot: Sessiz Bir Güç Boykot, şiddet içermeyen bir protesto biçimidir. İnsanlar, gruplar ya da toplumlar muhalefet ettikleri bir ülkeyi, markayı, şirketi veya kurumu ürünlerini satın almayarak protesto ederler. Bu yöntem ekonomik, siyasi veya ahlaki nedenlerle uygulanabilir. Amaç, ekonomik desteği geri çekerek karşı tarafı belirli bir tutum almaya zorlamaktır. Boykotun en önemli özelliği gönüllülüğe dayanmasıdır. Kimse zorla boykot yapmaya mecbur bırakılamaz. Bu nedenle boykot, modern toplumsal hareketlerin en barışçıl araçlarından biri olarak kabul edilir. Bir Soyadından Doğan Kelime “Boykot” kelimesinin kökeni oldukça ilginçtir. Kelime, 1880 yılında İrlanda’da yaşayan bir toprak yöneticisinin soyadından gelir: Charles Boycott 19. yüzyılda İrlanda’da büyük bir toprak sorunu yaşanmaktadır. Hasatlar kötü gitmiş, kıtlık baş göstermiştir. Toprakların büyük kısmı İngiliz toprak sahiplerine aittir ve İrlandalı çiftçiler yüksek kiralar ödemek zorundadır. Çiftçiler kiraların düşürülmesini ister, ancak toprak yöneticisi Charles Boycott bu talepleri reddeder. 1880 yılında Mayo bölgesinde çiftçiler ve yerel halk ona karşı şiddet kullanmadan bir direniş başlatır: • Kimse onunla konuşmaz • İşçiler tarlalarında çalışmayı bırakır • Dükkanlar ona satış yapmaz • Komşular tamamen sosyal olarak onu dışlar Bu pasif direniş yöntemi kısa sürede büyük yankı uyandırır ve gazeteler bu durumu “boykot etmek” olarak adlandırmaya başlar. Böylece bir kişinin soyadı, dünyanın dört bir yanında kullanılan bir protesto kavramına dönüşür. Osmanlı’da Boykotun Doğuşu Boykot kavramı Osmanlı İmparatorluğu’na 1908 Osmanlı Boykotu ile girer. Kelime ilk başta doğrudan kullanılmaz. Bunun yerine “harb-i iktisadi”, yani ekonomik savaş ya da “kesmek” anlamına gelen “mukatta” gibi ifadeler kullanılır. Zamanla “boykot” kelimesi dile yerleşir. 1908’de II. Meşrutiyet’in ilanından kısa süre sonra Bulgaristan bağımsızlığını ilan eder. Aynı dönemde Avusturya-Macaristan İmparatorluğu Bosna-Hersek’i ilhak eder. Bu hukuksuzluk Osmanlı toplumunda büyük bir tepki yaratır. Halk kendiliğinden örgütlenerek Avusturya mallarına karşı boykot başlatır. Bu boykotun en dikkat çekici sembolü ise fes olur. O dönemde kaliteli fesler Avusturya’dan ithal edilmektedir. Halk tepki olarak bu fesleri yırtar. Halktan bazıları, “Bizim gerçek başlığımız kalpak değil mi?” Bazıları ise “ Neden kendi feslerimizi üretmiyoruz” der. Bu boykot ile “halkın hakkını araması meşru bir durum haline geliyor. En önemlisi de Yerli üretim desteklenir hale gelmiş. Böylelikle boykot başarıya ulaşır. Bu olay yalnızca bir protesto değil, aynı zamanda milli ekonomi fikrinin güçlenmesine de zemin hazırlar. Tarih ve Gökyüzü Arasındaki Ritim Toplumsal hareketlerin ortaya çıkışı çoğu zaman ekonomik, siyasi ve kültürel nedenlerle açıklanır. Ancak tarih boyunca insanlar bu büyük değişimlerin gökyüzündeki döngülerle de bağlantılı olduğunu düşünmüştür. Tutulmalar, gezegen döngüleri ve gökyüzündeki büyük kavuşumlar birçok kültürde kolektif dönüşümlerin sembolü olarak görülmüştür. Bu nedenle astroloji yalnızca bireysel karakter yorumlarıyla sınırlı değildir. Aynı zamanda insanlığın tarihsel hafızasında zamanın ritmini okumaya çalışan kadim bir dil olarak varlığını sürdürmektedir. Gökyüzü ile insanlık arasında tarih boyunca sembollerle kurulan sessiz bir iletişim vardır. Tutulmaların, döngülerin ve yıldızların dili değişmez; değişen yalnızca onları anlamaya çalışan insanlardır. Ve her büyük dönüşümün eşiğinde aynı soru yeniden yankılanır: “Gökyüzü bize ne anlatıyor?”